الكشاف ؛ نسفى در تفسير آيهء . . أَنْتَ مَوْلانا . . . « 1 » و نيشابورى در غريب القرآن آنجا كه به بحث در آيات . . أَنْتَ مَوْلانا . . . « 2 » ، . . فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلاكُمْ . . . « 3 » و . . هِيَ مَوْلاكُمْ « 4 » پرداخته است . قسطلانى در حديثى كه قبلا از نظر گذشت ، از قول بخارى و مسلم دربارهء كلمهء أنا مولاه كه از پيامبر روايت شده ، گويد : من مولاى اويم ، يعنى ولىّ مرده‌ام و از جانب او امورش را عهده‌دار خواهم بود . سيوطى در تفسير الجلالين در شرح آيات . . أَنْتَ مَوْلانا . . . « 5 » ، . . فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلاكُمْ . . . « 6 » و . . لَنْ يُصِيبَنا إِلَّا ما كَتَبَ اللَّهُ لَنا هُوَ مَوْلانا . . . « 7 » همين معنى را ذكر كرده است . بنابراين ، اين معنى نيز از « أولى » جدا نخواهد بود ، بويژه كه صاحب رسالت خود را بدان توصيف فرموده است ، چنانچه آن را اراده كرده باشد . به هرحال ، پس از ژرفنگرى در فرهنگهاى لغت و مجموعه‌هاى ادبى و منابع علمى عربى نظريه و عقيدهء ما در اين خصوص اين است كه حقيقت معنى « مولى » از ميان معانى متعدد جز « أولى » نيست ، چه اين معنى جامع تمامى آن معانى است و در هريك از آن معانى به نوعى مورد توجه قرار گرفته و در عين حال ، لفظ مولى بر هيچ‌يك از آن معانى اطلاق نشده است ، مگر به مناسبت اين معنى . بنابراين مقدمه مىگوييم : 1 - پروردگار سبحان به خلق خود از هرفرد غالب و قاهرى برايشان ، اولى و سزاوارتر است . جهان آفرينش را به حكمت آفريد و به مقتضاى مشيت خود در آن تصرف مىكند . 2 - عمو از همهء مردم به محافظت فرزند برادرش و عطوفت به او اولى و سزاوارتر است و جايگزين پدر اوست كه به او سزاوارتر بوده است . 3 - پسر عمو به همدلى و همدوشى با عموزادهء خود اولى و سزاوارتر است ، چه آن دو چونان دو شاخهء يك درختند . 4 - فرزند سزاوارترين خلق به اطاعت از پدر و فروتنى در برابر اوست . خداى متعال

--> ( 1 و 2 ) . بقرة 2 / 286 . ( 3 ) . انفال 8 / 40 . ( 4 ) . حديد 57 / 15 . ( 5 ) . بقرة 2 / 286 . ( 6 ) . انفال 8 / 40 . ( 7 ) . توبة 9 / 51 .